Art. 4 AI Act: kompetencje w zakresie AI, czyli obowiązek szkolenia ludzi, którzy pracują z AI
Art. 4 to pierwszy przepis AI Act, który zaczął obowiązywać, i jedyny, który dotyczy niemal każdej firmy używającej AI w pracy. Od 27.07.2026 ma nowe, łagodniejsze brzmienie. Poniżej oba teksty obok siebie, analiza zmiany i lista tego, co warto mieć w teczce na wypadek kontroli albo przetargu.
W skrócie
- Obowiązuje od 02.02.2025 (rozdział I AI Act). Brzmienie zmienione przez Omnibus AI od 27.07.2026.
- Dotyczy dostawców i podmiotów stosujących, czyli także firmy, która tylko korzysta z gotowego narzędzia AI w pracy.
- Po zmianie: firma podejmuje środki wspierające rozwój kompetencji, ale nie musi gwarantować określonego poziomu u każdej osoby.
- Art. 99 ust. 4 AI Act nie wymienia art. 4 wśród przepisów z karą. Brak kompetencji wychodzi jednak przy innych obowiązkach.
- Najlepszy dowód: datowany materiał szkoleniowy, lista obecności i krótka instrukcja korzystania z AI w firmie.
Jak to spełniamy
Datowany materiał szkoleniowy (podstawy, ryzyka, ochrona danych, nadzór człowieka), rejestr kompetencji zespołu i szkolenie Waszych ludzi przy wdrożeniu.
Brzmienie przepisu
Art. 4 w brzmieniu obowiązującym od 27.07.2026, po zmianie wprowadzonej przez art. 1 pkt 5 rozporządzenia (UE) 2026/1744 (Omnibus AI):
Artykuł 4
Kompetencje w zakresie AI1. Dostawcy i podmioty stosujące systemy AI podejmują środki, które wspierają rozwój kompetencji w zakresie AI wśród swojego personelu i innych osób zajmujących się działaniem i wykorzystaniem systemów AI w ich imieniu, z uwzględnieniem ich wiedzy technicznej, doświadczenia, wykształcenia i wyszkolenia oraz kontekstu, w którym systemy AI mają być wykorzystywane, a także biorąc pod uwagę osoby lub grupy osób, wobec których systemy AI mają być wykorzystywane. Taki obowiązek nie oznacza, że dostawcy lub podmioty mają zapewniać osiągnięcie określonego poziomu kompetencji w zakresie AI przez poszczególne osoby.
2. Komisja i państwa członkowskie wspierają i ułatwiają wysiłki dostawców i podmiotów stosujących systemy AI, w szczególności MŚP, na rzecz wypełnienia obowiązku wynikającego z ust. 1 niniejszego artykułu. W tym celu Komisja publikuje praktyczne przykłady tego, jak spełnić ten obowiązek na jednolitej platformie informacyjnej, o której mowa w art. 62 ust. 3 lit. b).
3. Rada ds. AI przyjmuje zalecenia, z uwzględnieniem europejskich ram kompetencji, aby wspierać Komisję i państwa członkowskie w promowaniu kompetencji w zakresie AI wymaganych na podstawie ust. 1, w tym poprzez określenie wspólnych celów.
Pojęcie „kompetencji w zakresie AI” definiuje art. 3 pkt 56:
56) „kompetencje w zakresie AI” oznaczają umiejętności, wiedzę oraz zrozumienie, które pozwalają dostawcom, podmiotom stosującym i osobom, na które AI ma wpływ – z uwzględnieniem ich odnośnych praw i obowiązków w kontekście niniejszego rozporządzenia – w przemyślany sposób wdrażać systemy sztucznej inteligencji oraz mieć świadomość, jakie możliwości i ryzyka wiążą się z AI oraz jakie potencjalne szkody może ona wyrządzić;
Co zmienił Omnibus AI
Od 02.02.2025 do 26.07.2026 obowiązywał tekst pierwotny. Był jednym akapitem i stawiał wyżej poprzeczkę:
Dostawcy i podmioty stosujące systemy AI podejmują środki w celu zapewnienia, w możliwie największym stopniu, odpowiedniego poziomu kompetencji w zakresie AI wśród swojego personelu i innych osób zajmujących się działaniem i wykorzystaniem systemów AI w ich imieniu, z uwzględnieniem ich wiedzy technicznej, doświadczenia, wykształcenia i wyszkolenia oraz kontekstu, w którym systemy AI mają być wykorzystywane, a także biorąc pod uwagę osoby lub grupy osób, wobec których systemy AI mają być wykorzystywane.
| Element | Do 26.07.2026 | Od 27.07.2026 |
|---|---|---|
| Cel środków | „zapewnienie, w możliwie największym stopniu, odpowiedniego poziomu kompetencji” | środki, „które wspierają rozwój kompetencji” |
| Wynik u konkretnej osoby | brak wyraźnego zastrzeżenia, więc można było czytać to jako obowiązek wyniku | wprost: obowiązek „nie oznacza”, że trzeba zapewnić określony poziom u poszczególnych osób |
| Wsparcie z zewnątrz | brak | Komisja i państwa członkowskie wspierają firmy, szczególnie MŚP, a Komisja publikuje praktyczne przykłady (ust. 2) |
| Zalecenia | brak | Rada ds. AI przyjmuje zalecenia z uwzględnieniem europejskich ram kompetencji (ust. 3) |
| Kto jest zobowiązany | bez zmian: dostawcy i podmioty stosujące systemy AI | |
Motyw 8 Omnibusa tłumaczy, skąd zmiana. Zaczyna od opisu stanu sprzed nowelizacji:
W art. 4 rozporządzenia (UE) 2024/1689 nałożono obecnie na wszystkich dostawców i podmioty stosujące systemy AI obowiązek zapewnienia swojemu personelowi kompetencji w zakresie AI. Rozwój kompetencji w zakresie AI, począwszy od kształcenia i szkolenia po uczenie się przez całe życie, ma kluczowe znaczenie dla wyposażenia dostawców, podmiotów stosujących systemy AI i innych osób, na które AI ma wpływ, w niezbędne umiejętności do podejmowania świadomych decyzji dotyczących wdrażania systemów AI. […]
Nasze odczytanie: obowiązek nie zniknął, zmienił się z obowiązku „zapewnienia poziomu” na obowiązek „podejmowania środków”. To różnica podobna do tej między obietnicą, że każdy kierowca w firmie będzie jeździł bezpiecznie, a obowiązkiem zorganizowania szkolenia i spisania zasad. Firma, która nic nie zrobiła, nadal nie spełnia art. 4. Firma, która przeszkoliła ludzi i ma to na papierze, spełnia go nawet wtedy, gdy ktoś z zespołu nadal słabo rozumie, jak działa model językowy.
Kogo dotyczy
Przepis obejmuje dwie grupy z art. 3 AI Act. Dla większości firm ważna jest druga.
3) „dostawca” oznacza osobę fizyczną lub prawną, organ publiczny, agencję lub inny podmiot, które rozwijają system AI lub model AI ogólnego przeznaczenia lub zlecają rozwój systemu AI lub modelu AI ogólnego przeznaczenia oraz które – odpłatnie lub nieodpłatnie – pod własną nazwą lub własnym znakiem towarowym wprowadzają do obrotu lub oddają do użytku system AI;
4) „podmiot stosujący” oznacza osobę fizyczną lub prawną, organ publiczny, agencję lub inny podmiot, które wykorzystują system AI, nad którym sprawują kontrolę, z wyjątkiem sytuacji, gdy system AI jest wykorzystywany w ramach osobistej działalności pozazawodowej;
- Firma, która używa AI w pracy (asystent w portalu, czat do pisania ofert, narzędzie do streszczania umów) jest podmiotem stosującym. Art. 4 jej dotyczy, niezależnie od wielkości i branży.
- Wyjątek jest jeden: użycie prywatne, poza pracą. Pracownik, który w domu pyta czat o przepis na ciasto, nie robi z firmy podmiotu stosującego. Ten sam pracownik, który wkleja do czatu ofertę klienta, już tak.
- „Personel i inne osoby zajmujące się działaniem i wykorzystaniem systemów AI w ich imieniu” to także zleceniobiorcy, stażyści i firmy zewnętrzne, które obsługują AI za Was.
- Przepis każe brać pod uwagę kontekst i osoby, wobec których AI jest używane. Księgowa, która streszcza faktury, potrzebuje innej wiedzy niż kadrowa, która przegląda CV.
Analiza: co w praktyce znaczy „podejmują środki”
AI Act nie wymienia, jakie to mają być środki. Wskazówki są w trzech miejscach: w samej definicji z art. 3 pkt 56 (umiejętności, wiedza, zrozumienie możliwości, ryzyk i szkód), w motywie 20 i w zapowiedzi praktycznych przykładów, które Komisja publikuje na podstawie nowego ust. 2.
Dostawców, podmioty stosujące i osoby, na które AI ma wpływ, należy wyposażyć w niezbędne kompetencje w zakresie AI umożliwiające im podejmowanie świadomych decyzji w odniesieniu do systemów AI, co pozwoli czerpać największe korzyści z systemów AI, a jednocześnie chronić prawa podstawowe, zdrowie i bezpieczeństwo oraz sprawować kontrolę demokratyczną. Kompetencje te mogą różnić się w zależności od danego kontekstu i mogą obejmować rozumienie prawidłowego stosowania elementów technicznych na etapie rozwoju systemu AI, rozumienie środków, które mają być stosowane podczas jego wykorzystywania, odpowiednich sposobów interpretacji wyników działania systemu AI oraz, w przypadku osób, na które AI ma wpływ – wiedzę niezbędną do zrozumienia, jaki wpływ będą miały na nie decyzje podejmowane przy pomocy AI. […]
Z tego da się złożyć sensowne minimum. Tak je układamy:
- Podstawy: czym jest model językowy, dlaczego potrafi pewnie podać nieprawdę i dlaczego wynik trzeba sprawdzić.
- Ryzyka w Waszej pracy: co wolno wkleić do narzędzia, a czego nie (dane osobowe, tajemnica przedsiębiorstwa, dane klientów), czym jest ukryte polecenie w cudzym dokumencie.
- Ochrona danych: powiązanie z RODO, czyli kto jest administratorem, a kto podmiotem przetwarzającym, i dlaczego to ma znaczenie przy wyborze narzędzia.
- Nadzór człowieka: kto zatwierdza wynik, zanim pójdzie do klienta albo urzędu, i kto odpowiada za błąd.
- Dowód: data szkolenia, lista obecności, wersja materiału. Bez tego środki są nie do wykazania.
Na co uważać. Nowe brzmienie nie oznacza, że szkolenie z AI jest opcjonalne. Zastrzeżenie z ust. 1 zdanie drugie zdejmuje z firmy obowiązek gwarantowania wyniku u każdej osoby, ale nie zdejmuje obowiązku działania. „Nie musimy zapewnić poziomu” to co innego niż „nie musimy nic robić”.
Gdzie art. 4 wraca w innych przepisach
Art. 4 jest ogólny, ale kompetencje pojawiają się też w obowiązkach szczegółowych. Najważniejszy przykład to nadzór nad systemami wysokiego ryzyka, który będzie stosowany od 02.12.2027:
2. Podmioty stosujące powierzają sprawowanie nadzoru ze strony człowieka osobom fizycznym, które mają niezbędne kompetencje, przeszkolenie i uprawnienia, a także niezbędne wsparcie.
Dla urzędów dochodzi polski wymóg szkolenia z Krajowych Ram Interoperacyjności (§ 19 ust. 2 pkt 6 KRI), opisany w analizie KRI. Jedno dobrze przygotowane szkolenie może pokryć oba obowiązki naraz.
Czy za brak szkoleń grozi kara
Kary w AI Act są w art. 99. Ust. 4 wymienia przepisy, za które grozi do 15 mln EUR albo do 3% rocznego obrotu. Art. 4 na tej liście nie ma:
4. Nieprzestrzeganie któregokolwiek z przepisów dotyczących operatorów lub jednostek notyfikowanych, innych niż przepisy ustanowione w art. 5, podlega administracyjnej karze pieniężnej w wysokości do 15 000 000 EUR lub – jeżeli sprawcą naruszenia jest przedsiębiorstwo – w wysokości do 3 % jego całkowitego rocznego światowego obrotu z poprzedniego roku obrotowego, w zależności od tego, która z tych kwot jest wyższa:
a) obowiązki dostawców zgodnie z art. 16;
b) obowiązki upoważnionych przedstawicieli zgodnie z art. 22;
c) obowiązki importerów zgodnie z art. 23;
d) obowiązki dystrybutorów zgodnie z art. 24;
da) obowiązki dostawców i operatorów na podstawie art. 25 ust. 2 i 4;
e) obowiązki podmiotów stosujących zgodnie z art. 26;
f) wymogi i obowiązki jednostek notyfikowanych zgodnie z art. 31, art. 33 ust. 1, 3 i 4 lub art. 34;
g) obowiązki dostawców i podmiotów stosujących w zakresie przejrzystości zgodnie z art. 50.
Wniosek: za samo naruszenie art. 4 AI Act nie przewiduje osobnej kary. To nie znaczy, że brak szkoleń jest bez skutków:
- Przy systemach wysokiego ryzyka brak przeszkolonego nadzoru to naruszenie art. 26, a ten jest w art. 99 ust. 4 lit. e.
- Pracownik bez przeszkolenia częściej wklei do narzędzia dane, których nie powinien. To już sprawa RODO i art. 83, z karami do 20 mln EUR albo 4% obrotu.
- W przetargach i audytach klientów pytanie o szkolenia z AI pojawia się coraz częściej. Brak dowodu to brak punktów, nawet bez żadnej kary.
Kto to sprawdza w Polsce
AI Act jest rozporządzeniem, więc działa w Polsce bezpośrednio. Polska ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003) dodaje to, czego rozporządzenie nie mogło ustalić samo: kto pilnuje przepisów, jak wygląda kontrola i kto nakłada kary. Ustawę ogłoszono 27.07.2026, weszła w życie 11.08.2026, a przepisy o opiniach, kontroli, postępowaniu i karach zaczęły działać trzy miesiące po ogłoszeniu.
Art. 5. 1. Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, zwana dalej „Komisją”, jest organem nadzoru rynku w zakresie systemów sztucznej inteligencji w rozumieniu art. 70 ust. 1 rozporządzenia 2024/1689.
2. Komisja działa jako pojedynczy punkt kontaktowy, o którym mowa w art. 70 ust. 2 rozporządzenia 2024/1689.
Komisja może prowadzić kontrolę (art. 48), przyjmuje skargi od każdego (art. 59), może wydać ostrzeżenie już w toku postępowania (art. 61) i nakłada kary w wysokości z rozdziału XII AI Act (art. 104).
Art. 48. 1. Komisja może prowadzić kontrolę przestrzegania rozporządzenia 2024/1689 i ustawy, z uwzględnieniem art. 2 ust. 2.
Art. 104. 1. Komisja nakłada na podmiot obowiązany do przestrzegania rozporządzenia 2024/1689, w drodze decyzji, administracyjną karę pieniężną w przypadkach, wysokości i na warunkach określonych w rozdziale XII rozporządzenia 2024/1689.
Przydatne, gdy nie macie pewności. Ustawa daje opinię indywidualną: Komisja odpowiada na Wasze pytanie o konkretny stan faktyczny albo planowane wdrożenie, opłata za wniosek to 150 zł (art. 11), a opinia wiąże Komisję i inne organy w tej sprawie (art. 13). Wniosek może złożyć także firma, która dopiero planuje działanie objęte AI Act (art. 9 ust. 1 pkt 2).
Jak to spełniamy w redAi
W redAi jesteśmy jednocześnie dostawcą (budujemy i udostępniamy portal z asystentem AI) i podmiotem stosującym (sami codziennie pracujemy z AI). Art. 4 dotyczy nas w obu rolach.
- Nasz zespół: mamy datowany materiał szkoleniowy (podstawy, ryzyka, ochrona danych, nadzór człowieka) i listę obecności ze szkolenia.
- Wasz zespół: przy wdrożeniu szkolimy ludzi, którzy będą pracować w portalu, na Waszych przykładach, a nie na ogólnych slajdach.
- Dowód dla Was: materiał i potwierdzenie szkolenia możecie dołączyć do własnej dokumentacji zgodności.
Co zrobić po Waszej stronie
- Spiszcie, kto w firmie używa AI w pracy i do czego. To zalążek rejestru systemów AI.
- Przeprowadźcie krótkie szkolenie dopasowane do ról. Godzina dla zespołu i osobny kwadrans dla osób, które zatwierdzają wyniki AI, wystarczy na start.
- Zapiszcie datę, temat i listę obecności. Materiał zachowajcie w wersji, z której szkoliliście.
- Dodajcie do regulaminu pracy albo polityki bezpieczeństwa jedną stronę zasad korzystania z AI: jakie narzędzia, jakie dane wolno wprowadzać, kto zatwierdza wynik.
- Powtarzajcie przy zmianie narzędzia, nowej roli albo nowym pracowniku. Kompetencje to proces, nie jednorazowy certyfikat.
Najczęstsze pytania
Czy art. 4 AI Act dotyczy małej firmy, która tylko korzysta z czatu AI?
Tak. Firma, która używa systemu AI w działalności zawodowej, jest podmiotem stosującym w rozumieniu art. 3 pkt 4. Wielkość firmy nie ma znaczenia, choć nowy art. 4 ust. 2 zapowiada wsparcie Komisji i państw członkowskich szczególnie dla MŚP.
Czy po Omnibusie AI szkolenie z AI jest nadal obowiązkowe?
Obowiązek podejmowania środków wspierających rozwój kompetencji został. Zniknęło tylko oczekiwanie, że firma zagwarantuje określony poziom wiedzy u każdej osoby. Szkolenie to najprostszy i najłatwiejszy do udowodnienia środek.
Czy potrzebny jest certyfikat albo zewnętrzny egzamin?
Nie. Art. 4 nie wymaga certyfikatu ani egzaminu. Liczy się, że środki zostały podjęte i że da się to wykazać: materiał, data, uczestnicy.
Jaka kara grozi za brak szkolenia z AI?
Art. 99 ust. 4 AI Act nie wymienia art. 4 wśród przepisów zagrożonych karą. Brak kompetencji może jednak prowadzić do naruszeń, za które kary są, na przykład art. 26 przy systemach wysokiego ryzyka albo przepisów RODO.
Od kiedy obowiązuje art. 4 AI Act?
Od 02.02.2025, razem z całym rozdziałem I AI Act (art. 113 lit. a). Obecne, złagodzone brzmienie obowiązuje od 27.07.2026, czyli od wejścia w życie rozporządzenia (UE) 2026/1744.
Źródła
- AI Act, tekst skonsolidowany z 27.07.2026 (EUR-Lex, wersja informacyjna)
- AI Act, rozporządzenie (UE) 2024/1689, Dz.U. L 2024/1689 (brzmienie pierwotne)
- Omnibus AI, rozporządzenie (UE) 2026/1744, Dz.U. L 2026/1744
- Ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji, Dz.U. 2026 poz. 1003 (ISAP)
Cytaty pochodzą z polskich wersji językowych aktów prawnych opublikowanych w Dzienniku Urzędowym UE i w Dzienniku Ustaw. Ta strona opisuje, jak rozumiemy przepisy i jak je spełniamy we wdrożeniach redAi. Nie zastępuje porady prawnej w Waszej konkretnej sprawie.
Opracowanie: zespół redAi z wykorzystaniem narzędzi AI. Cytaty przepisów sprawdzone z tekstami źródłowymi.
Pozostałe przepisy
Potrzebujecie dokumentów do audytu albo przetargu?
Rejestr systemów AI, ocena ryzyka, polityka przejrzystości, materiał szkoleniowy i wzór umowy powierzenia. Prześlemy komplet.