Jak podłączyć AI do Microsoft Dynamics NAV bez migracji do Business Central?

AI da się podłączyć do Microsoft Dynamics NAV w wersjach od 2009 do 2018 bez migracji do Business Central i bez kupowania nowych licencji. Dane są dostępne przez wbudowane web services: SOAP od wersji 2009, OData od NAV 2013, albo bezpośrednio przez bazę SQL Server, na której NAV pracuje. Handlowcy i księgowość dostają asystenta, który odpowiada na pytania o klientów, stany magazynowe i zaległości bez wchodzenia do systemu.

Co siedzi w bazie NAV i co AI z tego wyciąga

NAV przechowuje dane w SQL Server. Standardowe tabele, dostępne w każdej instalacji niezależnie od wersji, to między innymi:

• Sales Header i Sales Line: nagłówki i pozycje zamówień oraz faktur sprzedaży. Tu siedzi kto zamówił, co, kiedy i za ile.
• Item Ledger Entry: każdy ruch magazynowy: przyjęcie, wydanie, korekta, zużycie produkcyjne. Pole Entry Type mówi, co to był za ruch.
• Cust. Ledger Entry: rozrachunki z klientami. Pola Due Date, Remaining Amount i Open wystarczą do raportu zaległości.
• Vendor Ledger Entry: to samo po stronie dostawców, z tymi samymi polami kluczowymi.
• Production Order: zlecenia produkcyjne ze statusem, datami i ilościami.
• G/L Entry: zapisy księgi głównej, czyli to, gdzie lądują konkretne przychody i koszty na kontach.

Dla firmy ważne jest, co AI potrafi z tych tabel wyczytać w kilka sekund. Przed rozmową z klientem handlowiec pyta asystenta: "co z Kowalskim?", a AI łączy dane z Sales Header i Cust. Ledger Entry i odpowiada: "Jest faktura z 12 września, termin płatności minął trzy tygodnie temu, saldo otwarte to kilkanaście tysięcy złotych, klient zamawiał regularnie przez ostatni rok." To zmienia rozmowę zanim ona w ogóle się zaczęła.

Jak fizycznie wygląda podłączenie: SOAP, OData i bezpośredni SQL

NAV oferuje trzy drogi do danych, każda z innym stopniem wygody i wymaganiami technicznymi.

SOAP web services działają od NAV 2009. Administrator wchodzi do strony "Web Services" w NAV, dodaje eksponowaną stronę lub codeunit (na przykład stronę "Customer Ledger Entries" albo "Posted Sales Invoices"), nadaje jej nazwę i zapisuje. Usługa staje się dostępna pod adresem w stylu http://serwer:7047/DynamicsNAV/WS/nazwa-firmy/Page/NazwaUslugi. Potrzeba konta NAV z uprawnieniami do odczytu i, jeśli NAV działa w sieci wewnętrznej, dostępu do tej sieci lub VPN. SOAP zwraca XML, co jest nieco bardziej pracochłonne do przetworzenia niż JSON.

OData pojawił się w NAV 2013 i jest wygodniejszy. Endpoint wygląda podobnie: http://serwer:7048/DynamicsNAV/OData/nazwa-firmy/NazwaUslugi. OData obsługuje filtrowanie przez URL (parametry $filter, $select, $top), zwraca JSON lub Atom XML i integruje się łatwiej z zewnętrznymi narzędziami. Ważna uwaga techniczna: NAV 2013-2018 obsługuje OData wersję 3, nie 4. Trzeba to uwzględnić przy wyborze biblioteki po stronie AI, bo v4 jest niekompatybilna.

Bezpośredni SQL to trzecia opcja i najbardziej elastyczna. Jeśli firma ma dostęp do instancji SQL Server, AI może czytać tabele bezpośrednio. Nazwy tabel w bazie wyglądają jak NazwaFirmy$Sales Header czy NazwaFirmy$Item Ledger Entry. Do odczytu wystarczy konto SQL z rolą db_datareader. Tylko odczyt: zapis przez SQL z pominięciem logiki NAV psuje spójność danych i nie jest potrzebny do żadnego typowego zastosowania asystenta.

Czego NAV przez te kanały nie udostępnia: załączników i zdjęć z kart dokumentów, danych z modułów mocno zmodyfikowanych w C/AL, które mają własne tabele z niestandardowymi nazwami. Jeśli firma robiła modyfikacje, trzeba wcześniej sprawdzić z wdrożeniowcem, jak wyglądają te tabele w bazie.

Co AI robi z danymi z NAV w codziennej pracy biura

Kilka konkretnych zastosowań, które działają w firmach pozostających na NAV i nie wymagają żadnych zmian w systemie:

• Raport zaległości na poranek. AI codziennie wyciąga z Cust. Ledger Entry rekordy z polem Open = true i Due Date wcześniejszym niż dziś, grupuje po kliencie i wysyła zestawienie do właściciela albo kierownika finansowego. Bez Crystal Reports, bez ręcznego filtrowania.
• Pytania o stan i historię magazynową. "Ile mamy towaru o numerze 1234 i co się z nim działo przez ostatnie 30 dni?" AI przetwarza Item Ledger Entry i odpowiada: przyjęcia, wydania, korekty, komu i kiedy wysłano.
• Dokumenty niezaksięgowane. W Sales Header jest pole Status. AI wyłapuje zamówienia, które od kilku dni mają status "Open" albo czekają na zatwierdzenie, i sygnalizuje, że coś utknęło. U jednego klienta taki automat wykrył siedem zamówień wiszących ponad dwa tygodnie, bo handlowiec zapomniał je potwierdzić. Nikt tego nie widział, bo nikt nie sprawdzał tej kolejki w NAV.
• Rozrachunki z dostawcami. Vendor Ledger Entry działa tak samo jak strona klientów. AI pilnuje faktur, których termin płatności minął i które wymagają zapłaty albo wyjaśnienia z dostawcą.
• Zlecenia produkcyjne. AI czyta Production Order, sprawdza Status i Ending Date i odpowiada: "co powinno skończyć się do piątku, a co jest już za planem".
• Pytania do G/L Entry dla księgowości. "Na jakie konto trafiają koszty usług transportowych w tym miesiącu?" AI przeszukuje G/L Entry po numerze konta i opisuje, co tam ląduje. Nowe osoby w dziale finansowym rozumieją strukturę kont bez potrzeby angażowania starszego pracownika za każdym razem.

Modyfikacje C/AL i niestandardowe tabele: jak AI sobie z tym radzi

Duża część firm w Polsce wdrożyła NAV z rozbudowanymi modyfikacjami w języku C/AL: własne moduły logistyczne, raporty branżowe, integracje z maszynami wagowymi czy systemami produkcyjnymi. Migracja do Business Central wymagałaby przepisania tych modyfikacji na język AL i model Extensions. To kosztowny projekt, a ryzyko dla działającego biznesu bywa duże. Część firm po prostu zostaje w NAV 2015 albo 2018 i jest z tego zadowolona.

AI nie rozwiązuje problemu migracji. Ale modyfikacje C/AL nie blokują odczytu danych przez SQL ani przez OData. Jeśli modyfikacja dorzuciła własne tabele do bazy, te tabele też da się zapytać, pod warunkiem że wiemy jak się nazywają. Wdrożeniowiec albo osoba, która znała NAV od środka, zazwyczaj to pamięta. Można też sprawdzić w Object Designerze, jakie tabele z numerami powyżej 50000 istnieją w bazie: to są właśnie tabele z modyfikacji.

Jeden z klientów miał własną tabelę do obsługi reklamacji, bez standardowego odpowiednika w NAV. AI podłączono do niej przez SQL i teraz handlowiec pyta wprost: "czy Kowalski miał reklamacje w tym roku i czego dotyczyły", zamiast szukać po papierowych teczkach albo mailach.

Kiedy migracja do Business Central ma sens mimo wszystko

Jeśli NAV działa i firma nie odczuwa braków, migracja tylko po to, żeby "mieć nowsze", zazwyczaj nie ma sensu. AI może przedłużyć użyteczność NAV 2015 czy 2018 o kolejne lata i odroczyć migrację do momentu, gdy firma będzie na nią gotowa.

Ale są konkretne sytuacje, w których warto zacząć ten temat:

• Wdrożeniowiec znający modyfikacje C/AL odszedł i nikt nie jest w stanie systemu utrzymać przy kolejnej awarii.
• Firma potrzebuje integracji dostępnych natywnie w Business Central: Power Automate, API v2.0 w standardzie REST z pełnym JSON-em, bezpośrednie połączenie z Power BI bez dodatkowych warstw.
• Kończy się wsparcie dla wersji SQL Server, na której stoi NAV, a aktualizacja SQL wymaga i tak dużej interwencji.
• Firma otwiera nowy oddział albo spółkę i nie chce stawiać kolejnej instalacji starego NAV.

To nie jest decyzja techniczna. To decyzja biznesowa, w której koszt migracji trzeba zestawić z kosztem utrzymania status quo. Bez tej kalkulacji nie ma dobrej odpowiedzi ogólnej.

Od czego zaczynamy

Pierwsze kroki nie wymagają żadnych zmian w NAV ani nowych licencji.

Sprawdzamy, czy web services są już skonfigurowane: w NAV wchodzimy do strony "Web Services" i patrzymy, co jest eksponowane. Jeśli nic, administrator dodaje stronę "Customer Ledger Entries" albo "Posted Sales Invoices" i nadaje jej nazwę usługi. Sprawdzamy dostęp do SQL Server z serwera, na którym będzie działał asystent. Ustalamy konto z uprawnieniami do odczytu. Potem uruchamiamy próbne zapytania i definiujemy pierwsze pytania, które mają sens dla firmy: zaległości na poranek, stany przed rozmową z klientem, zamówienia czekające na księgowanie.

Pierwsze działające zapytania AI do NAV da się uruchomić w ciągu kilku dni roboczych, bez zatrzymywania systemu, bez nowych licencji i bez zmiany czegokolwiek w działającym ERP. Jeśli chcesz sprawdzić, jak to wygląda dla Twojego konkretnego wdrożenia NAV, zapraszamy na bezpłatny audyt. Możesz też zobaczyć, jak podobne integracje działają u innych firm: realne wdrożenia.